Waarom je gps te veel hoogtemeters meet
Je totale hoogtemeters vallen al snel 20-40 % te hoog uit. Waarom, wat bomen, pauzes en de barometer ermee te maken hebben, en hoe je het getal leest.
Wat de “totale stijging” eigenlijk meet
Het is niet het verschil tussen het laagste en het hoogste punt van de route – dat is het netto hoogteverschil. De totale stijging is de som van alle klimmen, één voor één, over de hele route. Stijgt een route 300 m, daalt hij 100 en stijgt hij weer 200, dan is de totale stijging 500 m, ook al ligt de top maar 400 boven het startpunt.
En daar zit het probleem: het is een optelsom. Elke meetfout die als een klim verschijnt, wordt bij het totaal opgeteld en wordt nooit meer gecompenseerd. Een track van drie uur kan tweeduizend punten hebben; als de hoogte van elk punt door ruis een paar meter schommelt, worden die schommelingen honderden keren opgeteld.
In één getal
De gps van een telefoon heeft een verticale fout die doorgaans twee tot drie keer zo groot is als de horizontale. Waar hij je op de kaart tot op 5 m nauwkeurig plaatst, kan hij er in hoogte 10–15 m naast zitten. Herhaalt die schommeling zich over de hele track, dan valt het totaal al snel 20–40 % te hoog uit, en onder een dicht bladerdak flink meer.
Waar de fout vandaan komt
De geometrie van de satellieten
INGEBAKKENEen gps berekent je positie door trilateratie met de satellieten die hij ziet. Voor de horizontale positie staan die rondom je verdeeld, en dat is de gunstige situatie. Voor de hoogte daarentegen staan ze allemaal boven je: er is er geen onder je voeten die helpt de verticale as af te bakenen. Die asymmetrie zit ingebakken en geen enkele telefoon lost hem op, hoe duur ook.
Bomen en kloven
WEERKAATST SIGNAALIn een dicht beukenbos of een smalle kloof gebeuren twee dingen tegelijk: je ziet minder satellieten, en de signalen die je wel ontvangt, komen weerkaatst via stammen en rotswanden binnen. Zo'n weerkaatst signaal heeft een langere weg afgelegd dan de werkelijke, dus de ontvanger berekent een grotere afstand en plaatst je waar je niet bent. In een kloof “springt” de track van de ene helling naar de andere – en elke sprong telt klimmeters op die nooit hebben bestaan.
Stilstaan helpt niet
ZONDER EEN STAP TE ZETTENDeze kennen de minste mensen: een gps die stilligt, blijft meten. Ga je twintig minuten zitten eten terwijl de opname loopt, dan blijft de ontvanger punten vastleggen, en elk punt heeft zijn eigen hoogtefout. Zonder filter kan die pauze tientallen hoogtemeters toevoegen aan een route terwijl je geen stap hebt verzet.
De barometrische hoogtemeter: beter, maar niet onfeilbaar
Veel outdoorhorloges – en sommige telefoons – hebben een barometer, die de hoogte afleidt uit de luchtdruk. Die is merkbaar stabieler dan gps bij het meten van veranderingen in hoogte, en daarom geven horloges meestal geloofwaardigere totalen.
Maar hij meet druk, geen hoogte. Verandert het weer tijdens de route, dan ziet de barometer dat als hoogteverschil. Een front dat binnenkomt en de luchtdruk laat dalen terwijl je loopt, wordt vastgelegd als een gestage klim die je nooit hebt gemaakt. Daarom kalibreren goede horloges zich om de zoveel tijd opnieuw met de gps: elk systeem dekt de zwakke plek van het andere af.
Waarom gladstrijken geen valsspelen is (en wat het kost)
Bijna alle platforms passen een filter toe voordat ze optellen: hoogteveranderingen onder een drempel – meestal tussen 3 en 10 m – worden weggegooid, omdat ze als ruis worden gezien, niet als terrein.
Dat is terecht, en het is ook de reden dat dezelfde route in twee apps verschillende getallen geeft. Het is niet zo dat er één liegt: elke app heeft een eigen drempel gekozen. Met een lage drempel glipt er ruis doorheen en schiet het totaal omhoog; met een hoge drempel vallen echte klimmetjes weg en valt het te laag uit. Er is geen “juiste” waarde, er is een compromis.
Wat wel een echt verschil tussen platforms is: of ze je dat vertellen of niet.
Wat Suviard hiermee doet
We strijken het profiel glad zodat de hoogtegrafiek geen absurde sprongen maakt, maar we corrigeren het gegeven niet naar wat het “zou moeten” zijn: we laten je liever zien wat er is vastgelegd. Elke route komt van een track die iemand met zijn eigen apparaat heeft opgenomen, en die herschrijven we niet om hem mooier te maken.
Om dezelfde reden toont elke routepagina de geschatte en de werkelijke tijd naast elkaar. De geschatte tijd komt uit een klassieke bergformule – de regel van Naismith met zijn correcties voor hoogteverschil –; de werkelijke is de tijd van wie de route liep. Alleen de schatting tonen zou netter zijn en een stuk minder eerlijk: een route “van drie uur” op papier kan je er vijf kosten als het terrein slecht is.
Zie je een route met gegevens die niet kloppen, laat het ons weten. We controleren het met de hand.
Zo lees je het getal, in de praktijk
- 01Vergelijk totalen uit dezelfde bron. Twee routes gemeten met dezelfde app en dezelfde drempel zijn onderling vergelijkbaar, ook al zijn ze allebei opgeblazen. Het getal van de ene app vergelijken met dat van een andere zegt bijna niets.
- 02Wantrouw ronde en enorme totalen op korte routes. Duizend hoogtemeters op acht kilometer bestaan, maar in vlak, bebost terrein is het meestal ruis.
- 03Pauzeer de opname bij lange stops. Dat is de correctie die de meeste valse meters wegneemt, en de enige die helemaal in jouw hand ligt.
- 04Kijk naar het profiel, niet alleen naar het getal. Een profiel met doorlopende zaagtanden in een gebied waarvan je weet dat het vlak is, is ruis; een profiel met strakke hellingen is terrein.
- 05Vertrouw bij het plannen eerder op de werkelijke tijd dan op de geschatte, en op de hoogtemeters alleen als orde van grootte. De bergen vergeven geen optimistische inschatting.
Kort samengevat
De totale stijging is een optelsom van kleine verschillen, en optelsommen vergroten de fout in plaats van hem te compenseren. Je gps is niet kapot: hij meet de hoogte op de as waarop hij het slechtst meet, en telt dat tweeduizend keer op. Zie het als een schatting met marge, niet als een meting – en wantrouw elk platform dat het je presenteert met drie significante cijfers en zonder voetnoot.
Meer over hoe we met gegevens werken, lees je bij Over Suviard.